Kruidentip: Mariadistel

Dit artikel is vertaald met behulp van AI.

Kruidenpaspoort:

Nederlandse naam	Mariadistel (Onze-Lieve-Vrouwedistel)
Latijnse naam	Silybum marianum (syn. Carduus marianus)
Traditionele toepassing	Al in de oudheid bekend als geneeskrachtige plant; wortel en kruid werden vroeger beschouwd als urineafdrijvend en braakwekkend. In de 19e eeuw maakte de plattelandsarts Johann Gottfried Rademacher de vruchten bekend als levermiddel; zijn tinctuur werd ingezet bij lever- en miltkwalen. In de volksgeneeskunde bovendien gebruikt bij spijsverteringsklachten, een vol gevoel en galblaasklachten. Bij paarden wordt mariadistel traditioneel gevoerd ter ondersteuning van de lever tijdens perioden van belasting, zoals tijdens de verharing, na ontwormingskuren en medicatietoediening of bij stofwisselingsproblemen.
Wetenschappelijk bewezen werking(en)	Silymarine (1,5–3%), een flavonolignanencomplex bestaande uit silibinine A en B, isosilibinine, silicristine en silidianine; taxifoline, vette olie (20–30%, rijk aan linol- en oliezuur), fytosterolen (o.a. sitosterol), tocoferolen (vitamine E), eiwit Leverbeschermend (hepatoprotectief), antioxiderend, celmembraanstabiliserend, bevorderlijk voor de regeneratie van levercellen (stimulering van de eiwitsynthese), ontstekingsremmend, antifibrotisch, spijsverteringsbevorderend, galstroombevorderend
Contra-indicaties	Niet gebruiken bij een bekende allergie voor composieten (samengesteldbloemigen). Voor drachtige en zogende merries zijn onvoldoende gegevens beschikbaar. Raadpleeg bij gelijktijdige toediening van medicijnen de dierenarts, aangezien silymarine in hoge doses de afbraak van bepaalde geneesmiddelen in de lever kan beïnvloeden. In zeer grote hoeveelheden licht laxerend. Bij paarden met ontgiftingsstoornissen (KPU) uitsluitend gebruiken na overleg met de therapeut. Verhoogde leverwaarden moeten altijd eerst door een dierenarts worden onderzocht.
Wanneer wordt het geoogst?	De vruchthoofdjes in de late zomer van augustus tot september, wanneer de bloemhoofdjes verdrogen en het witte vruchtpluis (pappus) zichtbaar wordt. Wegens de stekels uitsluitend oogsten met stevige handschoenen.
Welke plantendelen worden gebruikt?	De rijpe vruchten, in de volksmond zaden genoemd (botanisch achenen), zonder pappus. Vroeger ook wortel, kruid en de jonge bloembodems, die net als artisjokken als groente werden gegeten.
Hoe wordt het bereid?	Zaden kort voor het voeren vers pletten of malen en door het voer mengen, aangezien hele zaden zeer hard zijn en door het paard nauwelijks worden verteerd. Als thee (geplette zaden overgieten met heet water, 10 minuten laten trekken) eerder geschikt bij spijsverteringsklachten, aangezien silymarine nauwelijks in water oplosbaar is. Mariadistelolie bevat vrijwel geen silymarine.
Weetjes	Volgens de legende zijn de witte nerven op de bladeren ontstaan door de melk van de Maagd Maria die op de plant druppelde. Vandaar de Nederlandse naam en het Engelse „milk thistle“. De geslachtsnaam Silybum gaat terug op het Griekse „silybon“, waarmee Dioscorides een distelachtige plant aanduidde. Behoort tot de composietenfamilie, kan meer dan 2 meter hoog worden en draagt per bloemhoofdje ongeveer 200 purperrode buisbloemen. Silibinine, een bestanddeel van silymarine, wordt in de humane geneeskunde ingezet als tegengif bij vergiftigingen met de groene knolamaniet, omdat het de opname van de paddenstoelgiften in de levercellen remt.

Kruidentip:

Mariadistel wordt bij paarden voornamelijk ingezet om de lever te ondersteunen. De werking berust op silymarine, een mengsel van verschillende flavonolignanen, waarvan silibinine de belangrijkste is. Silymarine vangt vrije radicalen weg, stabiliseert de celmembranen van de levercellen en bemoeilijkt zo het binnendringen van schadelijke stoffen. Tegelijkertijd stimuleert het de eiwitsynthese in de levercellen en bevordert het daarmee het herstel van reeds beschadigd weefsel. Hoe effectief dit beschermingsmechanisme is, blijkt uit de humane geneeskunde: daar wordt silibinine zelfs gebruikt als tegengif bij vergiftigingen met de groene knolamaniet. Daarnaast stimuleert mariadistel de spijsvertering en kan het nuttig zijn bij een vol gevoel en gasvorming.

De lever is het centrale stofwisselings- en ontgiftingsorgaan van het paard, en er is een hele reeks situaties waarin deze bijzonder zwaar wordt belast. Daartoe behoren de verharing, ontwormingskuren, narcose en langdurige toediening van medicatie, zoals pijnstillers of antibiotica. Ook beschimmeld of met mycotoxinen besmet hooi, voordroog of stro, giftige planten zoals jakobskruiskruid met zijn leverschadelijke pyrrolizidine-alkaloïden, een te eiwitrijk rantsoen en stofwisselingsstoornissen zoals EMS en Cushing belasten de leverfunctie van het paard. Bij sobere pony's en ezels komen daar nog vastenperiodes bij, die vaak worden toegepast om het gewicht te beheersen, maar die een gevaarlijke hyperlipemie kunnen veroorzaken. Verhoogde leverwaarden in het bloedbeeld moeten altijd eerst door een dierenarts worden onderzocht.

Precies in deze fasen wordt mariadistel aan het paard gevoerd: tijdens de rui in het voor- en najaar, als ondersteuning bij ontwormingskuren en medicijnen en enkele weken daarna, na sedaties of wanneer er een vermoeden van vervuild ruwvoer bestaat.

Het wetenschappelijk onderzoek specifiek bij paarden is nog beperkt, maar bemoedigend. In een Tsjechisch onderzoek vertoonden paarden die acht weken lang mariadistelperskoek kregen lagere waarden van het enzym AST dan de controlegroep. Een Amerikaanse studie bevestigde dat silibinine ook in hoge doses goed wordt verdragen, maar toonde tevens aan dat paarden slechts een klein deel van de werkzame stof vanuit de darm opnemen. Een deel van de opgenomen silymarine wordt echter via de gal uitgescheiden en in de darm opnieuw opgenomen (enterohepatische kringloop), zodat de lever als eerste orgaan telkens opnieuw met de werkzame stof in contact komt. In de praktijk zien we echter vaak dat paarden met een ontgiftingsstoornis in de zin van kryptopyrrolurie (KPU) mariadistel kennelijk slecht verdragen en kunnen reageren met huidproblemen zoals netelroos of zelfs hoefbevangenheid. Daarom moet bij dergelijke paarden vóór toediening altijd overlegd worden met een deskundige therapeut.

Vaak rijst de vraag of mariadistelzaad of mariadistelolie geschikter is voor het paard. Voor de lever zijn dat duidelijk de zaden. De relevante werkzame stoffen, met name de silymarine, bevinden zich voornamelijk in de zaadhuid en zijn noch goed water- noch vetoplosbaar, waardoor ze bij het persen grotendeels in de perskoek achterblijven. Mariadistelolie bevat daarom vrijwel geen silymarine. Het is weliswaar een hoogwaardige olie met veel linolzuur en vitamine E voor humane consumptie, maar voor het paard is het geen vervanging voor de zaden.

Qua dosering is voor een groot paard van ongeveer 500 kg 20 tot 30 g mariadistelzaad per dag beproefd gebleken; dat komt overeen met ongeveer twee tot drie volle eetlepels. Pony's krijgen naar verhouding minder, ongeveer 10 tot 15 g. Het is belangrijk om de zaden kort voor het voeren vers te pletten of te malen en dan door het voer te mengen, want hele zaden zijn zo hard dat ze het darmkanaal vaak onverteerd passeren. Een elektrische koffiemolen is ideaal voor het vers malen van de zaden. Als alternatief kan men (reclame) OKAPI Leberpflege geven, dat uit zuivere mariadistelperskoek bestaat en daardoor een bijzonder hoog gehalte aan silymarine bevat.

Mariadistel wordt gewoonlijk gevoerd als een kuur van vier weken, gevolgd door een pauze. De kuur kan naar behoefte worden herhaald; bij paarden die langdurig belast zijn, is ook een langere toediening mogelijk. Bij chronische belasting is afstemming met de dierenarts of een Sanoanimal-therapeut aan te bevelen.

Bijwerkingen zijn – behalve bij paarden met KPU – bij mariadistel nauwelijks te verwachten; het kruid wordt als zeer goed verdraagbaar beschouwd. In het onderzoek bij paarden traden zelfs bij hoge doses silibinine geen vergiftigingsverschijnselen op; in zeer grote hoeveelheden kan mariadistel hooguit licht laxerend werken. Paarden met een allergie voor composieten mogen het niet krijgen. Bij drachtige merries of bij gelijktijdige toediening van medicatie is overleg met de dierenarts raadzaam.

Mariadistel laat zich goed combineren met andere leverkruiden voor paarden. Samen met paardenbloem, die de galstroom stimuleert, en artisjokbladeren ontstaat een klassieke leverkruidenmix; brandnetel vult dit aan met een urineafdrijvende component en betrekt zo ook de nieren erbij. Of algemene detoxkuren zonder concrete aanleiding zinvol zijn, wordt belicht in een apart artikel over detoxkuren bij paarden.

Een praktische tip: Hele mariadistelzaden zijn droog en donker bewaard lang houdbaar. Plet of maal bij voorkeur slechts de hoeveelheid voor enkele dagen, want zodra de zaden gemalen zijn, oxideert de aanwezige olie en wordt deze snel ranzig.

Bronnen:

Fritz, C: Kräuter, die Pferde fit machen. Sanoanimal Verlag 2024
Hackett, Eileen S., et al. “Pharmacokinetics and safety of silibinin in horses.” American Journal of Veterinary Research 74.10 (2013): 1327-1332. https://avmajournals.avma.org/view/journals/ajvr/74/10/ajvr.74.10.1327.xml
Hackett, Eileen S., David C. Twedt, and Daniel L. Gustafson. “Milk thistle and its derivative compounds: a review of opportunities for treatment of liver disease.” Journal of Veterinary Internal Medicine 27.1 (2013): 10-16. https://academic.oup.com/jvim/article/27/1/10/8451910
Dockalova, Hana, Ladislav Zeman, and Pavel Horky. “Influence of milk thistle (Silybum marianum) seed cakes on biochemical values of equine plasma subjected to physical exertion.” Animals 11.1 (2021): 210. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7829787/
Tedesco, Doriana, et al. “Silymarin, a possible hepatoprotector in dairy cows: biochemical and histological observations.” Journal of Veterinary Medicine Series A 51.2 (2004): 85-89. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1439-0442.2004.00603.x
Tedesco, Doriana, et al. “Efficacy of silymarin-phospholipid complex in reducing the toxicity of aflatoxin B1 in broiler chicks.” Poultry Science 83.11 (2004): 1839-1843. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0032579119427168
Abenavoli, Ludovico, et al. “Milk thistle in liver diseases: past, present, future.” Phytotherapy Research 24.10 (2010): 1423-1432. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ptr.3207
Bijak, Michal. “Silybin, a major bioactive component of milk thistle (Silybum marianum L. Gaernt.) – chemistry, bioavailability, and metabolism.” Molecules 22.11 (2017): 1942. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6150307/
Federico, Alessandro, Marcello Dallio, and Carmelina Loguercio. “Silymarin/silybin and chronic liver disease: a marriage of many years.” Molecules 22.2 (2017): 191. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32065376/
Gillessen, Anton, and Hartmut H.-J. Schmidt. “Silymarin as supportive treatment in liver diseases: a narrative review.” Advances in Therapy 37.4 (2020): 1279-1301. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7140758/
Tamayo, Carmen, and Suzanne Diamond. “Review of clinical trials evaluating safety and efficacy of milk thistle (Silybum marianum [L.] Gaertn.).” Integrative Cancer Therapies 6.2 (2007): 146-157. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1534735407301942
Saller, Reinhard, et al. “An updated systematic review with meta-analysis for the clinical evidence of silymarin.” Forschende Komplementärmedizin 15.1 (2008): 9-20. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18334810/
Křen, Vladimír, and Daniela Walterová. “Silybin and silymarin – new effects and applications.” Biomedical Papers of the Medical Faculty of Palacký University 149.1 (2005): 29-41. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16170386/

Team Sanoanimal

Wij zijn een ervaren team van therapeuten, gespecialiseerd in voederadviezen en geïntegreerde diertherapieën voor paarden. Met uitgebreide ervaring in de behandeling van stofwisselingsproblemen vertrouwen we op diervriendelijke voedering en natuurgeneeskunde om de gezondheid van uw paard te verbeteren. Profiteer van onze kennis voor het welzijn van uw paard.

sanoanimal.de