Hoefbevangenheid door eiwit in de voeding: Waarom de overstap van suiker en zetmeel naar proteïne bij paarden voor problemen kan zorgen

Dit artikel is vertaald met behulp van AI.

Het belangrijkste in het kort

• Steeds meer paarden worden omgeschakeld van suiker- en zetmeelrijke naar eiwitrijke voeding – en krijgen desondanks, of misschien juist daarom, de volgende aanval van hoefbevangenheid.
• De reden: insulineafgifte wordt niet alleen door suiker getriggerd. Ook eiwit, of beter gezegd de bouwstenen ervan, de aminozuren, kunnen de afgifte van insuline stimuleren.
• Bij een metabool gezond paard is dit onschuldig en goed gereguleerd. Bij een paard met insulinedisregulatie (EMS, cushing, cortisonbehandeling) kan dezelfde eiwitrijke maaltijd echter een enorme insulinepiek veroorzaken.
• Een studie toonde bij EMS-paarden een ongeveer negen keer zo sterke insulinereactie op een eiwitrijke maaltijd aan in vergelijking met gezonde paarden.
• Voor de stofwisselingspatiënt telt daarom niet alleen het gehalte aan suiker en zetmeel, maar ook het eiwit – bij een gezond paard is eiwit daarentegen niet de vijand.
  
  

Een observatie uit de stal

Het is een goedbedoelde reflex: een paard heeft EMS, insulineresistentie of cushing, dus suiker en zetmeel moeten direct uit de voerbak worden geschrapt. Weg met het graan, weg met de melasse, weg met de zetmeelrijke muesli. En omdat het paard toch iets te eten moet krijgen, wordt er overgestapt op eiwitrijke producten – eiwitrijke brokjes, hooggedoseerde mineraalvoeders met aminozuren, supplementen voor „spieropbouw".

En dan gebeurt er iets waar niemand op had gerekend: het paard krijgt opnieuw hoefbevangenheid. Terwijl men toch alles goed heeft gedaan en de suikers consequent heeft geëlimineerd. In adviesgesprekken zien we dit patroon steeds vaker terug, en op het eerste gezicht lijkt het volkomen paradoxaal. De verklaring schuilt in een misverstand over wat insuline eigenlijk activeert.

Insuline reageert niet alleen op suiker

In de paardenwereld heeft zich een sterk vereenvoudigde vergelijking genesteld: veel suiker = veel insuline. Dat klopt, maar het is onvolledig. Insuline is immers niet alleen de reactie van het lichaam op suiker (die direct uit het voer afkomstig is of ontstaat door de enzymatische afbraak van zetmeel in de dunne darm), maar in het algemeen het signaal „er komen voedingsstoffen binnen, verdeel ze" – en tot die voedingsstoffen behoort ook eiwit.

Eiwit wordt in de dunne darm afgebroken tot de bouwstenen: aminozuren. Een deel van deze aminozuren stimuleert de alvleesklier rechtstreeks om insuline af te geven. Bepaalde aminozuren zoals arginine, lysine en leucine zijn hierbij bijzonder effectief. Ze werken deels direct in op de insulineproducerende cellen en deels via darmhormonen, de zogeheten incretines, die de insulineafgifte extra stimuleren. Bij mensen is dit al decennialang grondig onderzocht: een eiwitrijke maaltijd jaagt de insulinespiegel omhoog, zelfs zonder noemenswaardige hoeveelheden suiker.

Bij een metabool gezond organisme vormt dit geen probleem; het is normale fysiologie. De insulinereactie is gematigd, vervult haar taak en ebt weer weg. Het wordt pas een probleem op het moment dat de insulineregulatie al verstoord is.

Wat studies bij paarden laten zien

Precies dat is inmiddels ook bij paarden gemeten. In een onderzoek kregen gezonde paarden en paarden met EMS een uitgesproken eiwitrijke maaltijd voorgeschoteld. Het resultaat was overduidelijk: ook bij het gezonde paard steeg de insulinespiegel – maar bij de EMS-paarden was de insulinereactie op dezelfde maaltijd ongeveer negen keer zo hevig (Loos et al. 2019). Het paard met een stofwisselingsstoornis vertoont dus een massale piekreactie, terwijl het gezonde paard de eiwitbelasting moeiteloos verwerkt.

Nog opvallender wordt het wanneer er een extra factor bijkomt. In een recentere studie kregen paarden daarnaast cortison – het stresshormoon dat ook bij cushing-paarden continu verhoogd is. Onder invloed van cortison stegen de insulinewaarden na een eiwitrijke maaltijd zodanig dat vrijwel alle paarden waarden boven de 200 micro-eenheden per liter bereikten – een bereik dat duidelijk geassocieerd wordt met een verhoogd risico op hoefbevangenheid (Palmer et al. 2025). Hier is de cirkel rond: aangezien een hoge insulinepiek een doorslaggevende trigger kan zijn voor metabole hoefbevangenheid, kan een eiwitrijke maaltijd een paard met een verstoorde insulineregulatie daadwerkelijk een hoefbevangenheidsaanval bezorgen – volkomen los van suiker en zetmeel. Alle fundamentele oorzaken en processen in de hoef hebben we overzichtelijk samengevat in onze Factsheet Hoefbevangenheid.

Niet elke studie vond dit effect even sterk, en de exacte omvang varieert. Onbetwist is echter de strekking – en die heeft specifiek betrekking op het paard met insulinedisregulatie, niet op het gezonde paard.

Waarom voorjaarsgras van oudsher verdacht is

Hier loont het om even terug te blikken. Oude paardenmensen vreesden het verse, malse voorjaarsgras altijd mede vanwege het hoge eiwitgehalte als trigger voor hoefbevangenheid. Met de hedendaagse kennis werd dat lange tijd als een misvatting beschouwd – het hoge suikergehalte in jong gras zou immers het echte probleem zijn, niet het eiwit. Dat klopt ook in zoverre dat de grassoorten op onze weiden tegenwoordig vaak aanzienlijk hogere suikergehalten bevatten dan vijftig jaar geleden, en abnormaal hoog kunnen oplopen wanneer de zon voldoende energie levert zodat planten volop suiker kunnen aanmaken voor hun voorjaarsgroei.

Maar dat is ook slechts een deel van het verhaal. De waarheid ligt vermoedelijk ergens tussen suiker en eiwit in. Jong voorjaarsgras levert beide in overvloed: een stroom aan snel beschikbare koolhydraten en tegelijk een vloedgolf aan aminozuren. Beide drijven de insulinespiegel omhoog, en bij gevoelige paarden versterkt dat elkaar. Het eiwit alleen was dus vermoedelijk nooit het hele verhaal – maar het is evenmin geheel onschuldig.

Weelderig groen gras in het voorjaar is echter niet het enige gevaar: een vaak onderschatte valkuil is kort, gestrest grasland. Ontdek er meer over in de podcastaflevering #7: Weidebeheer voor hoefbevangenheidsgevoelige paarden (Engels) met dr. Christina Fritz.

Wat dit betekent voor de praktijk

Hieruit vloeit geen eiwitangst voort, maar het vraagt om een nuchtere blik en maatwerk. Bij een gezond paard vormt eiwit geen risico – een daadwerkelijk eiwittekort is bij volwassen paarden met goed ruwvoer sowieso zeldzaam. Een goed getraind sportpaard of een paard dat na een langere ziekte weer moet aansterken, mag gerust wat meer eiwit in het rantsoen hebben. Maar wie een paard heeft met insulineresistentie of met symptomen in de richting van EMS of cushing, moet niet alleen naar suiker en zetmeel kijken, maar ook het eiwit in het totale rantsoen (weidegang, hooi en voerbak) goed in de gaten houden.

Concreet betekent dit: stap bij de overschakeling van een paard met stofwisselingsproblemen niet klakkeloos over van „suikerrijk" naar „eiwitrijk". Het enthousiasme van marketingafdelingen voor “high protein”-producten moet bij deze paarden met voorzichtigheid worden benaderd. Dat geldt met name voor geïsoleerde eiwitbronnen zoals erwteneiwit, die tegenwoordig graag als snelle oplossing worden gepromoot. Waarom erwteneiwit bij stofwisselingsgevoelige paarden precies problematisch kan zijn en hoe het in de voerbak werkt, leggen we uitgebreid uit in ons artikel Erwtenproteïne in de paardenvoeding – Wanneer observaties uit de praktijk vragen oproepen.

De basis van het rantsoen blijft passend ruwvoer van goede kwaliteit; eiwitrijke toevoegingen horen alleen in de voerbak thuis als er een reële, gegronde behoefte bestaat – en ook dan zorgvuldig gedoseerd.

En zoals zo vaak geldt: de praktijk zag het patroon al eerder dan de wetenschap het hard kon bewijzen. Dat het paard met insulinedisregulatie op een hoog eiwitgehalte in het rantsoen kan reageren met een insulinepiek, is tegenwoordig meetbaar – maar het onbehagen van veel ervaren voedingsdeskundigen over het „volstoppen met eiwit" van paarden was al veel eerder terecht.

Bronnen

1. Loos, C. M. M., Dorsch, S. C., Elzinga, S. E., Brewster-Barnes, T., Vanzant, E. S., Adams, A. A., & Urschel, K. L. (2019). A high protein meal affects plasma insulin concentrations and amino acid metabolism in horses with equine metabolic syndrome. The Veterinary Journal, 251, 105341. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1090023319300760

2. Palmer, A. L. et al. (2025). Corticosteroid administration enhances the glycemic, insulinemic, and incretin responses to a high-protein mixed meal in adult horses. Journal of Veterinary Internal Medicine, 39(2), jvim17305. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11891927/

3. Yanagisawa, Y. (2023). How dietary amino acids and high protein diets influence insulin secretion. Physiological Reports, 11(2), e15577. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9875820/

4. Newsholme, P., Bender, K., Kiely, A., & Brennan, L. (2007). Amino acid metabolism, insulin secretion and diabetes. Biochemical Society Transactions, 35(5), 1180-1186. https://portlandpress.com/biochemsoctrans/article-abstract/35/5/1180/85658/Amino-acid-metabolism-insulin-secretion-and